Most na Wełnie – przeprawa, która od ponad stu lat łączy Oborniki
Rozwój Obornik od najdawniejszych czasów wyznaczały dwie rzeki – Warta i Wełna. To właśnie one decydowały o bezpieczeństwie osady, kierunkach rozwoju miasta oraz przebiegu najważniejszych szlaków handlowych. Ujście Wełny do Warty stanowiło naturalną linię obrony pierwszych mieszkańców, a historycy przypuszczają, że właśnie w tej okolicy znajdował się średniowieczny zamek wójta Obornik.
Dziś, gdy trwa przebudowa mostu w ciągu ulicy Czarnkowskiej, warto przypomnieć historię jednej z najstarszych przepraw przez Wełnę, która od stuleci stanowi ważny element układu komunikacyjnego miasta.
Patrząc na średniowieczny układ Obornik łatwo zauważyć, że z Rynku promieniście wychodziły najważniejsze drogi prowadzące do Gniezna, Rogoźna, Poznania oraz Wronek. Właśnie na trasie prowadzącej przez dzisiejszą ulicę Czarnkowską, dawniej nazywaną ulicą Żydowską, znajdował się most umożliwiający dalszą podróż w kierunku Obrzycka, Wronek, Czarnkowa i Szczecina. Była to jedna z kluczowych przepraw handlowych północnej Wielkopolski.
Po moście przy młynie Dahlmanna była to najstarsza przeprawa przez Wełnę w Obornikach. W swoim pierwotnym kształcie most posiadał konstrukcję drewnianą. W okresie zaboru pruskiego został przebudowany i otrzymał znacznie trwalszą, betonową konstrukcję, odpowiadającą rosnącym wymaganiom rozwijającej się sieci drogowej.
O znaczeniu tej przeprawy świadczą również zachowane materiały ikonograficzne. Jednym z najstarszych jest pocztówka przedstawiająca most na Wełnie, wydana w 1908 roku i wysłana z Obornik 18 kwietnia 1913 roku. Kilkanaście lat później most uwiecznił na swoich fotografiach znany obornicki fotograf Marjan (pisownia oryginalna imienia) Tykociński, którego zdjęcia z lat 1925 – 1926 należą dziś do najcenniejszych dokumentów pokazujących przedwojenne Oborniki.
Historia mostu nie była jednak spokojna. We wrześniu 1939 roku, podczas działań wojennych, przeprawa została poważnie uszkodzona. Zachowane fotografie z pierwszych dni II wojny światowej pokazują skalę zniszczeń i przypominają, jak ważnym strategicznie obiektem był most na Wełnie.
Przez kolejne dziesięciolecia rozwój motoryzacji sprawił, że dawna przeprawa przestała odpowiadać potrzebom mieszkańców. W połowie lat dziewięćdziesiątych coraz większy ruch samochodowy oraz bardzo wąskie chodniki znajdujące się na moście zaczęły stwarzać realne zagrożenie dla pieszych. Rozpoczęto więc rozmowy z władzami wojewódzkimi dotyczące budowy niezależnej kładki pieszej.
Inwestycję z ramienia Urzędu Miejskiego nadzorował ówczesny pracownik magistratu, a późniejszy burmistrz Obornik Jacek Koralewski. Jesienią 1994 roku budowa była już zakończona.
Zachowana dokumentacja geodezyjna pozwala dziś bardzo dokładnie odtworzyć przebieg tej inwestycji. Z archiwalnych materiałów wynika, że 26 października 1994 roku wykonano geodezyjną inwentaryzację powykonawczą nowej kładki dla pieszych, łączącej ulicę Czarnkowską z ulicą księdza Szymańskiego. Miesiąc później, 21 listopada 1994 roku, dokumentacja została przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego.
Choć są to jedynie materiały techniczne, stanowią dziś niezwykle cenne źródło historyczne. Dokumentacja obejmuje 23 punkty pomiarowe, współrzędne geodezyjne, rzędne wysokościowe oraz dokładny przebieg całej konstrukcji. Dzięki temu możliwe jest niemal centymetr po centymetrze odtworzenie geometrii kładki sprzed ponad trzydziestu lat.
Kilka lat później, na przełomie 1999 i 2000 roku, wykonano remont nawierzchni przeprawy, która do dziś służy mieszkańcom jako bezpieczne połączenie obu części miasta.
Przy okazji obecnie prowadzonej przez Powiat Obornicki przebudowy mostu i kładki postanowiłem spróbować odszukać dokumentację techniczną. Po konsultacjach z dyrektorem Powiatowego Zarządu Dróg w Obornikach Michałem Klupczyńskim okazało się, że nie zachowała się książka kładki dla pieszych. Udało się jednak dotrzeć do archiwalnych szkiców geodezyjnych oraz map powykonawczych z 1994 roku, które dziś stanowią wyjątkowe świadectwo historii tej przeprawy.
Most na Wełnie to znacznie więcej niż element infrastruktury drogowej. Od ponad wieku łączy mieszkańców, wyznacza kierunki komunikacji i pozostaje świadkiem najważniejszych wydarzeń w historii miasta – od rozwoju handlu, przez dramat II wojny światowej, aż po współczesną modernizację Obornik. Dziś przechodzi kolejną przebudowę, ale jego znaczenie dla miasta pozostaje niezmienne.
Historia mostów to często historia samych miast. W przypadku Obornik trudno o lepszy przykład niż przeprawa nad Wełną przy ulicy Czarnkowskiej, która od pokoleń łączy nie tylko dwa brzegi rzeki, ale również kolejne pokolenia mieszkańców.
Opracowanie: Krzysztof Nowacki
